Vespers

Een serie vrijzinnige vespers rondom Jorge Luis Borges!

Vesperschikking

In den beginne is het Woord…

Een gedicht schrijven is een kleiner soort magie beproeven. Het instrument van die magie, de spraak, is tamelijk geheimzinnig. We weten niets van haar oorsprong. We weten alleen dat zij zich vertakt in talen en dat elk daarvan bestaat uit een onbepaalde, veranderlijke woordenschat en een onbepaald aantal syntactische mogelijkheden. Met die ongrijpbare elementen heb ik dit boek gemaakt.

BorgesHet zijn woorden uit de opdracht, voorin de laatste dichtbundel van de befaamde schrijver Jorge Luis Borges. De bundel verscheen in 1985, een jaar voor zijn overlijden, op 85-jarige leeftijd. De taal waarin Borges sprak, was het Spaans. Hij werd geboren in het land van onze koningin: Argentinië. Borges wordt alom beschouwd als de invloedrijkste Spaanstalige schrijver van de twintigste eeuw en door sommigen zelfs als ’s werelds grootste Nobelprijsverliezer gezien. Mogelijk ging de Nobelprijs voor Literatuur aan Borges voorbij vanwege zijn aanvankelijke steun voor de dictatuur van oud-generaal Videla. Toen later bleek hoe gruwelijk de militaire junta tekeer ging, nam hij er afstand van. Het kwaad was echter reeds geschied en deze smet bleef Borges zijn hele leven bij. Nochtans hield Jorge Luis Borges zich nauwelijks bezig met politiek. Liever dwaalde hij rond in de wereld van taal en spraak.

Borges bracht zijn jeugd grotendeels door in de bibliotheek en de labyrintische tuin van zijn ouderlijk huis. Daardoor werd hij naar eigen zeggen gevormd. Al op jonge leeftijd las hij zijn eerste literaire teksten – dat is niet gek, als je bedenkt dat zijn vader hoogleraar Engels was. Hij was nog maar zeven jaar, toen hij zijn vader vertelde: ‘Ik wil schrijver worden.’ Borges werd korteverhalenschrijver, dichter, essayist én bibliothecaris. Zijn hele leven bleef hij onder de betovering van de spraak, die hij een instrument van de magie noemde. Het woord was voor Borges nagenoeg goddelijk. Het is een gedachte die ook in de Bijbel is te vinden. Denk bijvoorbeeld aan het scheppingsverhaal, waarin God door middel van het spreken de wereld schept. Borges stelt zich zelfs het Paradijs talig voor, zo valt in één van zijn dichtverzen te lezen:

Ik schuifel in mijn duisternis en steek
mijn stok verkennend in de donkere dag,
ik, die het Paradijs bij voorkeur zag
in de gedaante van een bibliotheek.

Giften en legatenIn dit dichtvers komt bovendien een ander element naar voren dat tekenend is geweest voor Borges’ leven: zijn blindheid. Jorge Luis Borges werd in de loop van de jaren 1950 volledig blind. Hij heeft nooit braille geleerd en kon vanaf dat moment dus niet meer lezen. Wél bleef Borges schrijven. Ondanks – of misschien dankzij? – zijn blindheid, zit zijn werk boordevol fantastische, surrealistische verbeelding en scherpzinnige, filosofische observaties. Met humor wist hij de scherpe kantjes van zijn beperking af te halen. In hetzelfde gedicht schrijft hij over ‘God, die met verheven ironie de boeken aan mij schonk en ook de nacht.’

In de nieuwe vesperreeks, die vanaf zondag 25 februari begint (van 16.30-17.00 uur), staat Jorge Luis Borges centraal. Iedere vesper zal er een gedicht van hem gelezen worden, in dialoog met een bijbeltekst. Opvallend bij Borges is dat zijn poëzie toegankelijker en persoonlijker is dan zijn proza en essays. Ongetwijfeld kan er weer flink worden gemijmerd, gekauwd en herkauwd op inspirerende teksten. Uiteraard zal er in de vespers ook weer volop ruimte zijn voor pianomuziek én stilte. Want, in Borges’ eigen woorden: ‘Spreek enkel wanneer je de stilte kunt verbeteren.’

ds Klaas Douwes

De vespers worden iedere vierde zondag van de maand van 16.30-17.00 uur  gehouden in de Regentessekerk.

Vespers in 2018: 27 mei, 24 juni, 22 juli, 26 augustus , 23 september, 28 oktober en 25 november.
In december is er geen Vesper.

Eerdere series waren er rond Gandhi, het thema Levenskunst en Wisława Szymborska.